Mastyks z Chios

Mastyks z Chios jest żywicą drzewa pistacji kleistej (Pistacia lentiscus, po grecku „schinos”) pozyskiwaną na wyspie Chios. Podczas gdy drzewo to rośnie dziko na dużym obszarze całego Morza Śródziemnego, południowe Chios jest jedynym miejscem, w którym jest systematycznie uprawiane i gdzie wytwarza skuteczny mastyks.

Mastyks z Chios (Μαστιχα Χιου, mastika, mastiha, mastic gum, Mastix) to bez przesady fenomenalna substancja o szerokim zastosowaniu w farmacji, produkcji żywności i kosmetykach. Historia mastyksu to wciągająca opowieść o historii, farmakologii, a nawet marketingu. Według obecnych ustaleń mastyks zawiera ponad 100 substancji, a jak dotąd około 80 z nich udało się zidentyfikować.

Co to jest mastyks?

Mastyks to żywica celowo pozyskiwana z drzewa pistacji kleistej w południowej części wyspy Chios. Jest to bardzo aromatyczna i charakterystyczna dojrzała żywica, która powstaje poprzez kapanie ze sztucznie utworzonych nacięć pnia drzewa.

Mastyks zebrany z pnia, gałęzi i obszaru pod drzewem, po posortowaniu i oczyszczeniu, jest stosowany v oryginalnej postaci kryształów żywicy – łez – oraz jako surowiec do dalszego przetwarzania.

Mastyks to również…

1. To żywica drzewa lentisk.
2. Ma unikalny i bogaty skład.
3. Nazywany jest „superfood”.
4. Ma wiele zastosowań w farmacji i przemyśle spożywczym.
5. Pozyskuje się go tylko na południu wyspy Chios.

Nazwa „mastika” jest często używana w odniesieniu do gum do żucia, likierów, suplementów diety czy słodyczy. W wielu takich przypadkach jest to jednak uproszczone oznaczenie produktów, które zawierają mastyks jedynie jako jeden ze składników, a nie jako wyłączny surowiec.

Mastyks, mastika, mastix, lub mastic

Grecka nazwa Chios Masticha jest tłumaczona na wiele sposobów. Oprócz najpopularniejszych polskich określeń, takich jak mastyks lub mastika, stosuje się także formy: mastic, mastiks, mastik oraz mastix.

Jak powstaje mastyks

Mastyks to żywica wydzielana z pnia i głównych gałęzi drzewa schinos (grecka nazwa pistacji kleistej – Pistacia lentiscus). Produkcja ta jest wywoływana sztucznie poprzez systematyczne nacinanie kory za pomocą specjalnych narzędzi. Mastyks pojawia się w miejscach nacięć w postaci „łez” i spływa kroplami na przygotowane podłoże pod drzewem.

Świeża żywica ma postać przezroczystej, miękkiej i lepkiej cieczy. Po 15–20 dniach twardnieje, przybierając nieregularne kształty. Zestalone kryształy początkowo mają nieco gorzki smak, ale ta gorycz szybko ustępuje. Dojrzały mastyks charakteryzuje się wyraźnym drzewno-owocowym aromatem oraz unikalnym, słodkim smakiem, którego nie sposób pomylić z niczym innym.

Stopień twardości mastyksu zależy od temperatury otoczenia, czasu dojrzewania oraz wielkości nacięcia. Jednostajny wypływ żywicy skutkuje powstaniem dużych i stosunkowo miękkich łez, podczas gdy wypływ przerywany prowadzi do powstania mniejszych, ale twardszych kryształów.

Odkryj mastyks: Fenomenalna żywica z wyspy Chios

Pozyskiwanie mastyksu na wyspie Chios ewoluowało przez co najmniej dwa tysiące lat, o czym świadczą zapisy starożytnych botaników i historyków. Nie możemy jednak przypisać odkrycia mastyksu z Chios konkretnej osobie ani też dokładnie go datować. Pierwsze znaczące wzmianki o mastyksie znajdują się w pracach Dioskurydesa i Galena.

Historia mastyksu jest niezwykle bogata – opowiada o fortunach kupców oraz o trudnym losie mieszkańców Chios. W czasach nowożytnych potencjał mastyksu został w pełni wykorzystany przez Genueńczyków. To oni zorganizowali produkcję w wioskach chronionych przed najeźdźcami przez genialną architekturę obronną i uczynili z mastyksu kluczowy towar w ówczesnym handlu światowym. Jednym ze znanych kupców zajmujących się mastyksem w tamtym okresie był Krzysztof Kolumb.

Genueński system produkcji oparty na monopolu, zasady uprawy drzew mastyksowych oraz procesy zbioru i przetwarzania żywicy zostały przejęte przez sułtanów osmańskich, a w pewnym stopniu przetrwały do dziś w strukturach obecnego stowarzyszenia plantatorów. Tradycyjna, ekologiczna forma uprawy mastyksu pozostaje niezmienna od kilku stuleci.

Efekty mastyksu

W czasach starożytnych mastyks z Chios był ceniony zarówno ze względu na charakterystyczny smak, jak i właściwości terapeutyczne. Dokumenty pokazują, że była to pierwsza naturalna guma do żucia w starożytnym świecie, używana do mycia zębów i odświeżania oddechu. Jest również stosowany w kosmetykach do oczyszczania twarzy i ciała. Mastyks z Chios uczestniczył w wielu preparatach farmaceutycznych jako składnik aktywny.

Obecnie dużą wagę przywiązuje się do badań społeczności naukowej nad efektami mastyksu. Z punktu widzenia konsumenta ma to jednak stosunkowo niewielki wpływ. W odniesieniu do przepisów dotyczących ochrony konsumentów mastyks z Chios można kojarzyć tylko z roszczeniami:

Mastyks z Chios przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu żołądkowo-jelitowego.

Mastyks z Chios przyczynia się do higieny jamy ustnej.

nformacje na temat badań naukowych, artykułów z czasopism fachowych i publikacji są dostępne dla partnerów biznesowych; nie można ich przekazywać opinii publicznej ze względu na przepisy dotyczące ochrony konsumentów.

Zastosowanie mastyksu

Oryginalnym i tradycyjnym zastosowaniem mastyksu jest żucie kawałków dla świeżego oddechu i prawidłowego trawienia. Można cieszyć się jego charakterystycznym, drzewno-owocowym smakiem nawet dziś. Surowy mastyks jest sprzedawany w różnych rozmiarach „łez”, ale zawsze w jednym smaku – oryginalnym mastyksie.

Jednym z pierwszych znanych zastosowań mastyksu było również nakładanie zmiażdżonego proszku na rany, bezpośrednio lub jako część opatrunków. Stanowi to podstawę dzisiejszego stosowania mastyksu i olejku mastyksowego w kosmetykach. Istnieje wielu producentów kosmetyków z mastyksu do pielęgnacji skóry i włosów.

Podobnie stosowanie mastyksu jest tradycyjne w pielęgnacji jamy ustnej i zębów. Żucie samego mastyksu przypisywano efektowi wybielania zębów oraz działaniu przeciwbakteryjnemu w jamie ustnej, co w połączeniu z efektem trawienia przyczyniało się do świeżego oddechu. Obecnie do pielęgnacji jamy ustnej dostępne są pasty do zębów i płyny do płukania ust z mastyksu, zawierające olej mastyksowy.

Mastyks jest głównym składnikiem niektórych produktów spożywczych i napojów, które często używają jego nazwy. Jest to typowe dla likierów, ciastek i innych wyrobów cukierniczych.

Druga połowa XX wieku przyniosła najbardziej znany obecnie produkt z mastyksu – gumę do żucia ELMA, która w nazwie zawiera słowo „mastyk”. ELMA to skrót od Elliniki Masticha (grecki mastyks).

Współczesne czasy przyniosły również suplementy diety z mastyksu, opracowane w połączeniu z innymi składnikami wspierającymi zdrowe trawienie, stabilny poziom cholesterolu czy odporność. Większość tych produktów zawiera pewną ilość proszku mastyksu w kapsułce, a celem jest dostarczenie go do układu pokarmowego. Najbardziej cenione są kapsułki z mastyksu zawierające czysty mastyks, bez dodatkowych składników. Czysta żywica mastyksowa jest najbardziej skuteczna, ale jednocześnie wymagająca w stosowaniu. Oprócz tych najwyższej jakości produktów dostępne są również suplementy, w których mastyks jest mieszany ze środkami przeciwzbrylającymi.

Mastyks z Chios – niepowtarzalność

Naturalny surowiec pochodzący z relatywnie niewielkiej miejscowości zazwyczaj nie ma właściwości nieporównywalnych z pozornie podobnym produktem uzyskanym zaledwie kilkadziesiąt kilometrów dalej. Człowiek z powodzeniem uprawia banany i cytrusy w strefie umiarkowanej, rozprzestrzenia ziemniaki i kukurydzę na całym świecie itd. Dlaczego więc żywica mastyksowa z południowego Chios nie może rosnąć w innych miejscowościach, nawet w północnej części wyspy?

Wyjątkowość mastyksu uzyskanego w południowym Chios opiera się na trzech czynnikach. Te „tajemnice” wynikają ze specyfiki obszaru południowego Chios, umiejętności hodowców oraz długiej tradycji.

Klimat, sekretny numer 1

Pierwszym powodem jest szczególny mikroklimat regionu Mastichochoria. Wyspa Chios jest długa i wąska, z wysokimi, zalesionymi górami na północy. To one zatrzymują wilgoć i tłumią północne wiatry, dzięki czemu południowa, pagórkowata część wyspy zyskuje charakterystyczny klimat – łagodny zimą i bardzo suchy latem. Gorące i suche lata w Mastichochorii pozwalają na prawidłowe wyschnięcie mastyksu. Jest to główna zaleta, ponieważ żywica z lentiszku ulega zniszczeniu, jeśli zmoknie przed osiągnięciem dojrzałości.

Uprawa, tajny numer 2

Drugi sekret to eugenika – długoterminowa hodowla drzew mastyksowych. W czasach starożytnych hodowcy na Chios wybierali lentiszki, które produkowały największą ilość żywicy o najlepszej jakości. Rozmnażano je i selekcjonowano, aby stworzyć rozległe nowe gaje o cechach drzew matecznych. W ciągu stuleci hodowla zaowocowała nowym gatunkiem botanicznym – odmianą Chios lentiszka: Pistacia lentiscus var. Chia. To drzewo mastyksowe charakteryzuje się wysoką produkcją żywicy.

Marketing, tajny numer 3

Trzecią tajemnicą sukcesu mastyksu jest dobre zarządzanie produkcją, które wprowadzili starożytni Chianie. Usystematyzowali uprawę i produkcję mastyksu, ustandaryzowali produkt oraz stworzyli dla niego rynek.

Połączenie tych trzech czynników – mikroklimatu regionu, hodowli roślin i geniuszu marketingowego – stworzyło warunki do powstania zjawiska mastyksu, jakie znamy dzisiaj. Gdyby któregokolwiek z tych trzech elementów zabrakło, nie mówilibyśmy dzisiaj o mastyksie z Chios.

Ze względu na dokładność należy dodać, że niektórzy eksperci wymieniają również czwarty czynnik – skład gleby w południowym Chios, na który silny wpływ miała starożytna aktywność wulkaniczna.

Dlaczego nazywamy go „mastyksem”?

Mówi się, że słowo „mastyk” pochodzi od greckiego czasownika oznaczającego „żuć”. W języku polskim nazywamy go mastyks.

Angielska nazwa to mastic, natomiast łacińska nazwa mastix jest używana w języku niemieckim.

Nazwa mastiha jest używana w języku greckim na całym świecie i wynika z braku litery „ch” w języku angielskim.

Mastiha dokładnie odpowiada oryginalnej wymowie greckiego słowa μαστίχα. W niektórych językach słowiańskich używa się słowa mastika lub mastik w odniesieniu do mastyksu.

Chios Mastiha jest znakiem towarowym ChNP.